Đi qua cửa hàng bán gốm Phù Lãng trên đường Nguyễn Thái Học, mình thấy người ta trưng bày rất nhiều đồ trang trí gốm đẹp và tất nhiên là có cả tượng Chí Phèo, Thị Nở như bố yêu cầu.
Hôm nọ, vào bảo tàng Dân tộc học, lại thấy giới thiệu về làng gốm Phù Lãng nghe hay quá! Mà cái tên Phù Lãng cứ gợi lên một điều gì đó rất... cổ xưa trong tâm trí.
Thế là mình quyết định về tận Phù Lãng để cho thoả chí tò mò về một làng quê làm gốm truyền thống và tất nhiên cũng không quên nhiệm vụ “tầm” một số đồ hay hay về nhà trang trí.
Rủ đứa bạn đi cùng cho vui, nó lắc đầu quầy quậy vì ngại...mệt. Đi một mình cũng “No vấn đề”!
Suýt soát gần 50 cây số cùng với “một cơ số lần” hỏi đường, cuối cùng mình cũng đến làng gốm Phù Lãng (huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh).
Đọc giới thiệu ở bảo tàng Dân tộc học, mình biết làng gốm Phù Lãng có từ thời nhà Trần, đến nay đã có lịch sử hơn 600 năm, một thời từng nổi danh với cảnh mua bán trên bến dưới thuyền tấp nập nhưng nay đã bị mai một nhiều.
Đến làng Phù Lãng, mình cảm nhận một không khí... cổ xưa y như tên gọi của nó. Nếu như làng gốm Bát Tràng đã “chuyển mình” mang nhiều nét phố thị hiện đại với những cửa hàng bày bán gốm hoành tráng thì ở làng Phù Lãng vẫn đậm nét nguyên sơ của làng nghề thủ công theo đúng nghĩa.
Ấn tượng đầu tiên của mình khi lang thang trong làng Phù Lãng không phải là gốm mà là những ngôi nhà mái ngói nâu trầm đậm nét cổ, rất nhiều cây xanh che bóng mát, đường ở những con ngõ nhỏ ngoằn ngoèo lát gạch cổ... - một làng quê yên bình, tĩnh lặng. Và có rất nhiều đống củi cao ngất ngưởng xếp ở rìa đường. (Làng Phù Lãng có một nét rất đặc biệt là mọi nguyên liệu sản xuất như củi, đất sét đều phải mua ở nơi khác.)
Làng gốm Phù Lãng thời hưng thịnh có đến 300 nhà làm gốm nhưng bây giờ chỉ còn lại khiêm tốn vài chục hộ vì người làm gốm Phù Lãng hiện nay không sống được bằng nghề gốm, do sản phẩm của làng chưa đổi mới đa dạng, bị sự cạnh tranh quyết liệt của đồ nhôm, nhựa.
Mình ghé vào cơ sở sản xuất gốm Tại (đây là một trong số ít cơ sở đang có sự tìm tòi chuyển hướng sản xuất ở Phù Lãng). Anh chủ còn rất trẻ (đang học đại học Mĩ thuật) nhiệt tình giới thiệu cho mình nghe về lịch sử làng gốm, những dự định đổi mới mà anh đang ấp ủ. Thế hệ trẻ ở làng gốm Phù Lãng như anh chủ lò gốm Tại đang tìm tòi, thử nghiệm để sản xuất những sản phẩm gốm mĩ thuật trang trí với các hoa văn mới lạ, sinh động nhng vẫn giữ được “hồn” gốm xưa.
Mình nghe và ngắm nhìn những sản phẩm gốm mà thấy vô cùng thích thú. Mình cũng cảm nhận được sự trăn trở, nhiệt huyết của anh chủ lò gốm trong việc kế thừa và phát huy hơn nữa nghề truyền thống của ông cha.
Nếu như ở làng gốm Phù Lãng có sự quy hoạch sản xuất tổng thể kết hợp với du lịch sinh thái thì sẽ rất tuyệt!
Mình trở về nhà với lỉnh kỉnh đống đồ gốm trang trí mua được ở Phù Lãng. Đường xa cũng hơi mệt thật nhng chắc chắn đây không phải là lần duy nhất, sẽ còn nhiều lần khác vì mình rất “bồ kết” không khí yên bình, đặc biệt là những sản phẩm gốm mĩ thuật đẹp mắt mang đậm dấu ấn tài hoa những người thợ Phù Lãng.
Vũ Thị Thanh Tâm
(Xóm Đồng, thôn Văn Điển, xã Tứ Hiệp, huyện Thanh Trì, Hà Nội)
